İnsanlar genellikle başkalarını yargılarken çok keskindir, çok nettir, çok emin konuşur. “Şu insan yalancı, şu kişi ikiyüzlü, şu adam sözünde durmuyor, şu kadın hep kendini düşünüyor” diye sıralar giderler. Ama sıra kendilerine geldiğinde aynı netlik kaybolur, aynı kesinlik ortadan kalkar. Çoğumuzun dilinde hazır cümleler vardır: “Ben asla yalan söylemem”, “Ben her zaman doğruların yanındayım”, “Ben kimseyi kırmam, kırarsam da özür dilerim”, “Ben sorumluluk sahibi bir insanım”. Bu cümleleri o kadar çok tekrarlarız ki, bir süre sonra kendimize de inanmaya başlarız. Sanki gerçekten öyleymişiz gibi.

Ama gerçek şu ki, hiç kimse sütten çıkmış kaşık değildir. Hepimizin ayranı zaman zaman ekşimiştir. Hepimizin bir yerlerde söylediği bir yalan, sakladığı bir gerçek, ertelediği bir sorumluluk, unuttuğu bir söz, incittiği bir kalp vardır. Sorun bu kusurların var olması değil; asıl sorun, bunların varlığını kabul etmek istemememizdir.

Çoğu insan hayatında bir kez olsun aynanın karşısına geçip şu soruları kendine sormaz:  

“Ben eşime / çocuğuma / anneme-babama / kardeşime / dostuma karşı gerçekten dürüst oldum mu?”  

“Son bir yılda onlara hangi sözümü tutmadım?”  

“Hangi konuda onlara yalan söyledim ya da gerçeği eksik anlattım?”  

“Onların ihtiyaç duyduğu anda nerede duruyordum, ne yapıyordum?”  

“Kaç kere ‘bir dahakine telafi ederim’ dedim ve telafi etmedim?”  

Bu sorular acıtır. Bu sorular utandırır. Bu sorular insanı kendiyle yüzleştirir. Ve yüzleşmek, modern dünyanın en kaçtığımız şeylerinden biridir.

Yüzleşmek yerine ne yapıyoruz?  

Suçu dışarıya atıyoruz.  

Hep karşı tarafı suçluyoruz.  

“Eşim beni anlamıyor”, “Çocuklarım nankör”, “Ailem değer bilmiyor”, “Arkadaşlarım bencil”, “Patronum adaletsiz”, “Komşum kötü niyetli”… Liste uzar gider. Sanki bütün hatalar, bütün eksiklikler, bütün kırılmalar hep başkalarının eseriymiş gibi davranıyoruz. Kendi payımıza düşen sorumluluğu, kendi payımıza düşen hataları görmezden geliyoruz.Oysa sağlıklı bir ilişki, sağlıklı bir aile, sağlıklı bir dostluk, sağlıklı bir toplum ancak karşılıklı özeleştiriyle mümkün olur. Tek taraflı “sen hatalısın” demekle hiçbir şey düzelmez. “Ben de şurada hata yaptım, ben de şurada eksik kaldım, ben de şurada yalan söyledim, ben de şurada seni incittim” diyebilmek gerekir. Ve bu cümleyi kurabilmek için önce cesaret, sonra da samimiyet gerekir.

Peki neden bu kadar az insan bunu yapar?  

Çünkü kabul etmek zordur.  

Çünkü özür dilemek zayıflık gibi gelir.  

Çünkü “ben de hatalıyım” demek, o güne kadar kurduğumuz “mükemmel insan” imajını yıkar.  

Çünkü affetmek istemek bile kendimizi affettirmeyi gerektirir ve biz kendimizi affetmeyi bilmeyiz.Oysa gerçek özgüven, “ben kusursuzum” demekle değil, “kusurlarım var ve bunları görüyorum, düzeltmeye çalışıyorum” diyebilmekle ölçülür. Gerçek dürüstlük, başkalarına değil, önce kendine karşı dürüst olmaktır. Gerçek erdem, “ben asla yalan söylemem” diye bağırmak değil, yalan söylediğinde gidip “o gün sana yalan söyledim, bunun için çok üzgünüm” diyebilmektir.Toplum olarak büyük bir sorunumuz var: özeleştiri yoksunluğu.  

Herkes herkesi eleştiriyor ama kimse kendini eleştirmiyor.  

Herkes haklı olduğunu düşünüyor ama kimse “belki ben de haksızım” demiyor.  

Herkes mağdur olduğunu söylüyor ama kimse “ben de başkalarını mağdur etmiş olabilirim” diye düşünmüyor.Bu döngü kırılmadıkça ne ilişkiler düzelir, ne aileler toparlanır, ne de toplum ilerler.  

Çünkü değişim, başkalarının değişmesiyle değil, benim değişmemle başlar.  

Düzelme, başkalarının özür dilemesiyle değil, benim özür dileyebilmemle başlar.  

Güven, başkalarının dürüst olmasıyla değil, benim dürüst olabilmemle yeniden inşa edilir.

    Şimdi size küçük ama çok güçlü bir davet:  

Bugün sadece beş dakika ayırın.  

Sessiz bir yerde oturun.  

Gözlerinizi kapatın ya da bir kâğıt kalem alın.  

Ve kendinize sorun:  

“Son bir yılda en çok kimi incittim?”  

“En çok kime karşı dürüst olamadım?”  

“En çok hangi sorumluluğumu yerine getiremedim?”  

“En çok hangi yalanı söyledim ya da gerçeği gizledim?”Cevaplar sizi rahatsız edecek.  

Belki gözleriniz dolacak.  

Belki içiniz yanacak.  

Ama işte tam da o rahatsızlık, tam da o yanma, değişimin başladığı yerdir.Kendinize karşı dürüst olmanın tam zamanı.  

Çünkü en büyük yalan,  

başkalarına değil,  

kendimize söylediğimiz yalandır.Ve o yalanı bırakmadıkça,  

ne kendimizle barışabiliriz,  

ne de başkalarıyla gerçekten bağ kurabiliriz.