Deneme 002
23 Ağustos 2025, 17.36 A- A+
Yoğun istek üzerine, yazılması artık farz kılınan ikinci denemenin temel atma törenine hepiniz hoşgeldiniz. Yoğun istek dediğime bakmayın siz, bir istek mektubu aldım sadece. Az olsun, öz olsun. Kıymetlimizdir. Temel atma töreni de demişken, temelleri kollektif düşünceyle atalım. Her birimiz kendi iç dünyamızda bir düşünce deneyi yolculuğuna çıkalım. Üşenenler evde otursun! Her türlü eleştiri ve düzeltmeye açığız, bekleriz efendim.
Mitostan Logosa, Pithostan Kuantuma Alternatif Bakış
Çoğumuzun az çok bildiği bir mitolojik hikayeden yola çıkalım. Mitosa göre Prometheus Zeus olarak bildiğimiz Dias'ın gözüne girerek Olympos'ta yerini alır almasına ama ona ve diğer ölümsüzlere kin besleyerek ve Titan dedelerinin intikamını almak için insanı yaratır ve Hephaistos'un ocağından bir kıvılcım çalarak onu insanlara verir. Bu sayede aciz insan bilgi, bilim ve gelişmeye kavuşur. Buna kızan Dias onu Kafkas Dağı'na zincirletir ve her gün geceleri yeniden oluşan karaciğerini bir kartala yedirirek cezalandırır. Onu bu işkenceden kurtaracak olan ise Dias'ın oğlu yarı tanrı ve ölümlü Herakles'ten başkası değildir. Bütün bunlar olurken, boş durmayan Dias Hephaistos'a su ve balçıktan ilk bakirenin heykelini yaptırır ve kalbine ruh değil de Prometheus'un ateş çaldığı ocaktan bir kıvılcım koyar ve ona 'tanrıların armağanı' anlamına gelen Pandora adını verir. Onu insanlara gönderirken de eline verdiği kutuda tüm kötülükler ve ıstıraplar vardır. Dias böylece insanlardan da intikam almış olur. Pandora'nın çok ünlü kutusu aslında bir kutu değil pithos yani ağzı geniş bir amforadan hallice bir çeşit kavanozdur. Çeviri hatasına kurban edilerek günümüze kutu olarak ulaşmıştır. Bir de kimselerin bilmediği, bendenizin naçizane ama postmodern yorumuna maruz kalan Pandora'nın Posta Kutusu vardır.
Hopes have died.
I left my face and dreams behind
so now I'm writing to you.
Are your eyes sailing on your mails?
However, my soul already hoisted sails.
Ancient grief from ancient Greece,
my heart collects your every piece.
(Türkçe çevirisi)
Umutlar öldü.
Yüzümü ve düşlerimi bırakıp geride
şimdi sana yazıyorum.
Yüzüyor mu mektuplarda hala gözlerin?
Oysa, çoktan yelkenlerini açtı ruhum.
Antik Yunan'dan kalma antik bir keder,
her bir parçanı topluyor hala yüreğim.
Pandora, Dias tarafından adı üstünde düşünmeden işe kalkışmayan Prometheus'un kardeşi Epimetheus'a eş olarak gönderilir ve o da kardeşinin zıttı olarak yine adı üstünde iş yaptıktan sonra düşünen Epimetheus kardeşinin uyarılarına kulak asmaz ve Pandora ile evlenir. Dias'ın evlilik hediyesi olan pithos aslında açılmaması gereken bir 'kutu' olsa da, merakına yenilen Pandora onu açar ve tüm kötülükler dünyaya yayılır. Bunu gören Pandora kutuyu hemen kapatır lakin heyhat! Olan olmuştur ve kutuda geriye kalan tek şey umuttur. Merak Pandora'yı öldürmemiştir ama belki de yüzyıllar sonra bazı ölümlülere ilham vermiştir.
Bu ölümlülerden biri olan Avusturyalı fizikçi Erwin Schrödinger malumunuz çok ünlü bir düşünce deneyiyle anılır; Schrödinger'in kedisi. Bu deneyde; bir kedi, bir şişe zehir ve radyoaktif bir madde bir kutuya konur. Eğer kutu içindeki sensör radyoaktivite algılarsa, küçük şişeyi kıran mekanizma çalışır ve sonunda kedi ölür. Burada önemli olan da radyoaktif kaynağın bir saat içinde ışıma ihtimali ile ışımama ihtimalinin eşit olmasıdır. Dolayısıyla, Kopenhag yorumuna göre, bir saatin sonunda kedinin ölü veya diri olma durumu eşittir ve hangisinin doğru olduğunu anlamak için kutu açılıp gözlemlenmelidir. Başka yorumlar da mevcut ama bizi ilgilendiren sadece bu kısmı. Kaldı ki en bilinen ve bellenen yorum da bu. Peki, kutu açılmadığı sürece süperpozisyonda bulunan kedinin kutu açılınca başına ne gelir sizce? Kuantum deneylerinde gözlem yapılırken ve yapılmazken çıkan kafa karıştırıcı sonuçlar elbette bu soruyu daha da paradoksal hale getiriyor.
Fazla ayrıntıya girmeyelim zira kaçımız teorik fizikçiyiz ki. Çift yarık deneyi de yeterince mantık bükücü değil mi? Ingilizcedeki ' Merak kediyi öldürdü.' deyiminin bu deneyle bir ilgisi yok. Kökleri çok daha eskilere dayanır. Peki, burada sizce merak kediyi öldürür mü? Sonuç yüzde 50 olasılığa mı sahip? Yoksa, bırakalım merakı da kedicik süperpozisyonunda mutlu mesut takılsın mı? Pandora olsaydı ne yapardı bu durumda? Ya da siz Pandora olsaydınız pithosu açar mıydınız? Batı felsefesi ve bilimi mitostan logosa gerçek anlamda geçebildi mi? Yoksa asıl önemli olan, cevap vermekten ziyade sorular sormaya devam etmek midir?
YORUMLAR
Mitolojiden de nereyse hiç anlamam fakat yazınız çok akıcı idi bir çırpıda okudum... Ve Pandora deyince aklıma gelen tek şey: "Pandoranın kutusu açıldığında tüm kötülükler dışarı çıkmıştı... Kutuda bir tek umut kalmıştı, insanlar bunu önce iyiye yordu... Fakat bilmiyorlardı ki umut kötülüklerin anasıdır... Çünkü işkenceyi uzatır" (Yanlışım var ise affola, böyle bir söz kalmış aklımda)
Kaleminize sağlık...
Bilge ve Sizin yazışmalarınızı mutluluk ile okuyorum fakat kapasitemin eksikliğini affedin, birçok cümleyi düşünmek zorunda kalıyorum... Malum felsefi bir yazışmadan sıradan yurdum insanının anlayabileceği çok fazla bir şey olamaz...
Hoşsohbetler, iyi günler....